Gdzie jesteś?

Erik Beckman w marcu 2006 r. napisał Hardboot Manifesto, który to tekst, za pozwoleniem autora, pozwalamy sobie poniżej przedstawić, w tłumaczeniu na język polski. Erik napisał nam, że zasadniczo podtrzymuje wszystkie zawarte w Manifeście tezy i oceny, przyznając jednocześnie, że niektóre fragmenty, ze względu na swoją skrótową formę, mogę wymagać dalszego wyjaśnienia. Na stronie Erika jest wiele innych, bardzo ciekawych informacji dotyczących snowboardu i nie tylko. Szczególnie warte polecenia są jego porady dotyczące  ustawienia wiązań oraz dopasowania butów. Strona Erika

Manifest Twardziela V1

Rozważania na rzecz lepszego jeżdżenia na snowboardzie

Sztywność deski i charakterystyka jazdy

1. Snowboard reaguje na dwa podstawowe bodźce: stopień nachylenia deski względem śniegu oraz rozłożenie obciążenia wzdłuż deski.

2. Podłużna sztywność (flex) deski powinna być dobierana do wagi jeźdźcy. Sztywność powinna być progresywna, co oznacza, że po wstępny wygięciu, aby deskę zgiąć bardziej, jeździec musi użyć o wiele większej siły. Ale w celu zainicjowania skrętu, lub wykonania podstawowego skrętu ciętego, nie powinna być potrzebna duża siła.

3. Miękkszy początkowy podłużny flex (sztywność) w połączeniu z odpowiednim camberem (czyli wygięcie deski sposobem tradycyjnym, w odróżnieniu od rockera - przyp. tłum.) pozwoli desce skuteczniej utrzymywać kontakt z twardym podłożem. Im większy kontakt, tym lepsze trzymanie oraz bardziej skuteczne tłumienie wibracji poprzez pracę deski (undulation). Biorąc pod uwagę fakt, że twarde podłoże (lód) mniej wybacza, niż miękkie podłoże (wyratrakowany sztruks), naturalnie nasuwa się wniosek, że deska powinna być zaprojektowana tak, by optymalizować kontakt z mniej wybaczającym podłożem. Im mocniej naciskasz na lód, tym większa szansa, że lód się zdeformuje, lub deska odbije się, chyba, że będziesz to robić z bardzo dużą precyzją. Gdy kontakt z podłożem na lodzie zostanie utracony, o wiele trudniej go ponownie przywrócić, niż na miękkim śniegu.

4. Zasadniczo deska powinna być zginana w jej środku, a nie bliżej któregokolwiek z końców. Deska, która jest równomiernie odkształcona (de-cambered) będzie o wiele bardziej przewidywalna, niż taka, która jest wygięta nierównomiernie. Jeśli przód deski jest zgięty bardziej niż tył, to tył deski nie będzie mógł podążać linią wytyczoną przez przód deski, i rozpocznie się ześlizg. Dłuższa deska nie będzie się ześlizgiwać tak bardzo, po części dlatego, że ma większy moment bezwładności (due in part to swing weight, and the amount of time it takes for the trailing end of the board to begin pivoting around the moment of inertia).  To jest jedna z przyczyn, dla których łatwiej jeździ sie na długiej desce.

Jeśli, w celu wykonania skrętu, deska zostanie nieproporcjonalnie bardziej wygięta w jej tylnej części, krawędź będzie puszczała w czasie skrętu. A to oznacza, że mniejsza część deski jest używana do tłumienia wibracji, które powstają podczas jazdy po nierównej powierzchni. Margines błędu, który może popełnić jeździec, również się zmniejsza. Wraz z mniejszym kontaktem krawędzi (less udunlating edge contact) każda pomyłka, każdy błąd jest wzmacniany. Deska, która jest równo wygięta, będzie sprawiała wrażenie ostrzejszej oraz będzie wymagała mniejszego zwracania uwagi na krawędziowanie.

 5. Jeśli deska jest wygięta równomiernie, promień skrętu może być zmniejszony przy tym samym stopniu zakrawędziowania (stopień nachylenia deski do podłoża) głównie przez mocniejsze dociśnięcie deski obydwoma stopami. Zakładając, że wiązania są ustawione blisko "optymalnego punktu" dla flexu deski, ten typ ruchu naciskającego może być wykonany skutecznie i z dużą dokładością.  Aby bardziej zmodyfikować skręt, nacisk może być przesunięty zarówno do przodu, jak i do tyłu aby zacieśnić lub zwiększyć promień skrętu. W dodatku, jeśli deska jest równomiernie wygięta, proste usunięcie dostarczanych jej bodźców (np. poprzez rozluźnienie) doprowadzi do jej uspokojenia, jeśli zaczyna nam szaleć.

Jeśli deska jest wyginana na środku, z mniej więcej równomiernym rozłożeniem ciężaru na obydwie nogi, zwiększone obciążenie związane ze zmianą kierunku jest rozkładane pomiędzy obydwie nogi a nie przejmowane przez tylko jedną. To odwleka moment zmęczenia oraz zwiększa zręczność, ponieważ mniej mięśni jest zaangażowanych w proste podtrzymywanie jeźdźca. Jeśli deska jest wyginana bardziej w przedniej części, przednia noga podlega większemu obciążeniu niż tylna. Aby odwlec zmęczenie przednia noga musi być bardziej wyprostowana, niż wynika to z optymalnego ustawienia. Przy wyprostowanej przedniej nodze nie można sobie pozwolić na żadne boczne ruchy kolana, inicjowane przez biodro czy staw skokowy. Całe dostosowanie cała zmiana zakrawędziowania/stopnia nachylenia musi być w związku z tym wykonywana poprzez ruch bioder do środka, bądź na zewnątrz skrętu. Boczny ruch bioder nie jest szczególnie właściwy i, przy bekside (na krawędzi tylnej), będzie powodował tendencję do nadmiernego obciążania tyłu deski podczas inicjacji skrętu.  

5a. Uślizg nie jest złą rzeczą. Skuteczny ześlizg jest środkiem do zmiany linii jazdy, bez zmiany stopnia nachylenia deski względem śniegu. Istnieją, tym niemniej, co najmniej dwa sposoby utraty zakrawędziowania i ropoczęcia ześlizgu. Najbardziej popularny to rotacja, który to sposób jest trudny do wykonania właściwie i w związku z tym nie jest rekomendowany do używania poczas dużej prędkości i przy poważnym zakrawędziowaniu. (Ruchy rotacyjne wymagają pewnej, bezpiecznej pozycji, która pozwala zarówno zacząć ruch, jak też go zatrzymać).

Mniej znanym sposobem jest przeciążenie jedynie przedniej części deski, tak, że wygnie się ona w łuk, którego śladem pozostała część deski nie będzie w stanie jechać. (innymi słowy, jeździec przenosi na chwilę cały ciężar na przednią nogę, nie pozostawiając nic, co mogłoby wyginać tylną część deski, która prostuje się na tyle, że wypada z łuku zakreślanego przez przednią część deski). Ta technika była stosowana przez wiele lat w samochodowych rajdach off-road: wyrzuć tył samochodu ślizgiem do momentu, aż samochód będzie skierowany we właściwym kierunku, ponownie złap przyczepność i jedź dalej.

Jeśli deska jest zbyt sztywna, jeśli jeździec nie stoi w zrównoważonej pozycji nad dynamicznym środkiem giętkości deski, to trudno jest, w powyżej opisany sposób, spowodować ześlizg. Jednak jeśli jeździec jest dobrze ustawiony, na właściwej desce, to wtedy bardzo łatwo jest  wywołać odpowiedni ześlizg, po prostu przechodząc z jednej nogi na drugą. Ponieważ ten ruch z nogi na nogę jest wykonywany w linii jazdy deski, to bardzo łatwo go kontrolować i nie powoduje on niepotrzebnej rotacji. Ten manewr może być wykonywany również przy bardzo ostrym zakrawędziowaniu (kącie nachylenia deski względem podłoża), dając jeźdźcy możliwość precyzyjnej zmiany promienia skrętu, bez wykonywania zbędnych ruchów.

6. Aby czysto wyjść z zakrętu, jeździec może wykorzystać odbicie się deski.  Odpowiednie zgranie w czasie rozłożenia nacisku na deskę z jednej nogi na drugą pozwoli desce na przejście z pozycji pod jeźdźcem do drugiej krawędzi. Ostatni punkt kontaktu ze śniegiem podczas każdego skrętu powinien znajdować się pod tylną nogą.

Jeśli deska jest wygięta głównie na przodzie, to ostatecznie "utknie" ona w łuku, a cała skumulowana energia (energia wygięcia deski) będzie rozproszona albo w ześlizgu albo w telepaniu się deski, albo w kombinacji obydwu. Jeździec musi wykonać pewien rodzaj pionowego ruchu aby przejść na drugą krawędź. Pionowe przeniesienie centrum masy jeźdźca nie jest dobrym pomysłem, poza początkowymi fazami rozwoju umiejętności jazdy. Podobnie technika "cross-over" nie jest akceptowalnym sposobem inicjacji/zakończenia skrętu, poza długimi skrętami o dużym promieniu na dość łagodnych stokach.

7. Nie jest konieczne aktywne obciążanie przodu deski w celu zainicjowania skrętu. Ta koncepcja "przedniego nacisku" jest błędnym przekonaniem pochodzącym z czasów, kiedy jeździło się na długich, prostych nartach (and ‘by-the-numbers’ ski instruction). Między innymi z powodu przesadnego taliowania snowboardy oraz współczesne narty alpejskie zegną się odpowiednio natychmiast, gdy zostaną postawione na krawędzi, zakładając, że ich sztywność (flex) został odpowiednio dobrany do wagi sportowca.

W czasach, kiedy narty były długie, sztywne i kiedy "jeden rozmiar był dla wszystkich", ułatwieniem w inicjacji skrętu było dociążenie przodu narty za pomocą mocnego wejścia kolanem. Kiedy skręt miał się ku końcowi, zwyczajowo przechodziło się na drugą nartę i zaczynało od nowa. To przejście było konieczne ponieważ narta zewnętrzna nie "oddawała energii" (prostując się G.K.), i miała tendencję do wchodzenia w ześlizg. Z obydwoma nogami przymocowanymi do snowboardu, ten niezależny ruch stóp nie jest potrzebny. Dlatego nie jest dobrym pomysłem powielanie tej techniki narciarskiej na snowboardzie. Jeśli jednak jeździec ma deskę, która jest zbyt sztywna w stosunku do jego wagi, to będzie mu trudno wygiąć deskę działając siłą w jej części środkowej i w takim wypadku musi rzucić się na jej przód, na początku każdego skrętu.

8.  Deska alpejska powinna być dostatecznie sztywna poprzecznie, tak by nie wypaczać się (skręcać się względem krótkiej osi, nie nabierać kształtu śmigła G.K.). Jeśli zgadzasz się ze stwierdzeniem, że podłużne wygięcie deski jest związane z kątem, pod którym jest ustawiona względem śniegu, to musisz się zgodzić również z tym, że deska, która będzie wypaczona (śmigło G.K.), będzie starała się skręcać równocześnie skrętami o różnych promienia. A to nie sprzyja trzymaniu krawędzi na twardym śniegu. Producenci nart w ciągu ostatnich dwudziestu lat często zwracali uwagę na poprawianie sztywności "skrętnej" ich produktów, a to dlatego, że starali się poprawić trzymanie krawędzi. Ponieważ narta to jest snowboard i vice-versa, czyż nie jest prawdą, że deska powinna być wystarczająco sztywna "skrętnie" aby całkowicie zapobiegać tendencji do wypaczania się (robieniu "śmigła" G.K.) pod obciążeniem? Biorąc pod uwagę, że narciarze na poziomie Pucharu Świata nie próbują wyginać swoich nart w "śmigło" aby oddziaływać na zachowanie nart, dlaczego byłoby to konieczne lub wskazane w przypadku alpejskiego snowboardu? Wyłącznie z powodu, że możesz coś zrobić ze sprzętem nie wynika, że powinieneś to robić. 

 Zależność pomiędzy butami a wiązaniami a deską.

9.W idealnej sytuacji, jeśli spojrzelibyśmy od góry, linia poprowadzona od środka ciężkości jeźdźca do deski powinna przeciąć płaszczyznę deski pod kątem 90 stopni., w połowie deski, bez względu na to w której fazie skrętu jeździec się znajduje. Nie powinno być żadnych luzów pomiędzy butami a wiązaniami. Nie powinno być żadnych luzów pomiędzy wiązaniami a deską. Podobnie nie powinno być żadnej elastyczności w samych wiązaniach.

Elastyczność w systemie powinny zapewniać buty, a ich elastyczność powinna odwzorowywać elastyczność w stawach dolnych kończyn. Miejsca ruchome w butach powinny być umieszczone w węzłowych miejscach stawu skokowego, tak, by maksymalizować synergię szkieletu jeźdźca oraz wspierającego go, plastikowego egzoszkieletu (szkieletu zewnętrznego G.K.).  Tylny but powinien być bardziej elastyczny niż przedni, zarówno w płaszczyźnie przód-tył jak też w płaszczyźnie bocznej. Ta elastyczność powinna być stopniowo narastająco regulowana, zarówno w swoim zakresie jak i sile.

Jeżeli w elemencie systemu buty-wiązania występuje elastyczność lub luzy, to pierwsze założenia przedstawione w tym rozdziale (#9) nie mogą być osiągnięte. Ponieważ staw skokowy oraz staw kolanowy mają ograniczoną możliwość bocznego ruchu, luzy w tym obszarze  skompensują/zużyją/skonsumują/wyczerpią wszelkie ruchy, których celem jest przechylenie deski. To oznacza, że jeździeć będzie musiał przenieść swój środek ciężkości bardziej do środka każdego skrętu, aby osiągnąć właściwy kąt nachylenia deski do śniegu. Jak to już wcześniej zauważono, ruch przenoszący środek ciężkości ciała jest wolniejszy i mniej precyzyjny niż ruch snowboardu pod środkiem ciężkości ciała. Jeśli jakaś część ciężaru ciała musi być przeniesiona w jakimś kierunku (zaczynając od momentu, w którym deska leży płasko na śniegu) aby przechylić snowboard na tyle, by skręcał, ten sam ciężar musi pokonać podwójny dystans aby uzyskać takie same nachylenie deski do śniegu w kolejnym skręcie. Łatwo zauważyć, jak dużą trasę trzeba pokonać w czasie zmiany krawędzi.

Z luzami w systemie, mięśnie dolnych kończyn będą wykorzystywane w celu zapewnienia kontroli gibania się deski. A napięcie mięśni w dolnych kończynach powoduje przekazywanie wszelkich dysonansów pomiędzy podłożem po którym jedziemy a resztą naszego ciała. Jeśli wstrząs jest przekazywany do wyższych części ciała, to góra ciała nie może spełniać roli stabilizującej, i zaczyna wręcz działać swoją masą destabilizująco, ingerując w kontakt deski ze śniegiem oraz jej zachowanie. (Analogia: zepsuty amortyzator z rozwalonym zaworem). Biorąc pod uwagę masę przeciętnego jeźdźca oraz sztywność i długość deski, nie jest niespodzianką, że części wiązań wyginają się i gną z powodu obciążeń wstrząsowych, którym są poddawane.

10. Aby osiągnąć sukces, snowboard alpejski musi stać się bardziej dostępny dla większej liczby ludzi. To oznacza, że potrzebny jest sprzęt przyjazny dla użytkowników aby ułatwić cieszenie się tym sportem także przy mniejszym doświadczeniu. Jedną z kluczowych spraw dla deski alpejskiej jest współpraca butów/wiązań, które powinny być odpowiednio ustawione dla konkretnego jeźdźca, na desce z odpowiednią charakterystyką.

Jedynym najbardziej skutecznym sposobem przerzucenia alpejskiej deski z krawędzi na krawędź jest wykonanie tego poprzez odwrócenie (inversion) i odwinięcie (eversion) obydwu stóp, ułatwione poprzez ruch w stawach biodrowych. Rezultat jest nadzwyczaj podobny do kierowania motocyklem, kiedy baza oparcia jest przenoszona z pod środka ciężkości aby stworzyć odpowiedni kąt nachylenia. Ruchy w stawach skokowych są bardzo podobne do kierowania osią motocykla. Skieruj palce/przednie koło w prawo, a system wygnie się w łuk w lewo. Takie ruchy na alpejskim snowboardzie nie będą po prostu możliwe bez właściwego i dokładnego ustawienia sprzętu, jeśli ruchomość stawów będzie zablokowana poprzez złe ustawienie ciała i/lub nieodpowiednie napięcie mięśni.

(The effect here is remarkably like steering and counter-steering a motorcycle, whereby the base of support is moved out from under the center of mass to create the appropriate lean angle. The articulations of the ankle joint are very similar to the steering axis of a motorcycle.  Point the toes/front wheel right, and the system will arc left.)

Dzięki odpowiedniemu ustawieniu stawów skokowych utrzymujemy się w pozycji pionowej w codziennym życiu. Ten system pracuje od czasu, gdy nauczyliśmy się chodzić będąc dziećmi, co oznacza, że jest skuteczny, właściwy, dobrze dostrojony i nie wymaga naszej uwagi, by działać. Ruchy stawów skokowych są zasadniczo niezależne od ruchów stawów kolanowych i biodrowych. To oznacza, że jeżeli początkowe przechylenie deski jest osiągnięte głównie dzięki ruchom stóp, to uginanie i prostowanie nóg może działać jak system zawieszenia, bez zmieniania kąta pomiędzy deską a podłożem.

A. Buty powinny być mieć bardziej anatomiczny kształt, z bardziej sztywnymi podeszwami, oraz z możliwością regulacji sztywności "przedniej", sztywności środkowej/bocznej oraz dopasowania cholewki jak też pochylenia buta do przodu. (as well as the forward tilt of the boot board)

B. Wiązania powinny być sztywne oraz w pełni regulowane.

Używanie elastycznych wiązań w bardzo niewielkim stopniu ułatwia postęp, a to po prostu dlatego, że nie pozwala jeźdźcy kontrolować deski poprzez intuicyjne ruchy stopy i kostki, a zamiast tego wymaga oddziaływania na deskę poprzez ruchy kolejnych, większych części ciała. (jeśli uważasz, że jest inaczej, zapraszam cię serdecznie do przejechania się na Emery Surf,  dostępnej we wczesnych latach dziewięćdziesiątych). Zwiększanie elastyczności wiązań jako środek zdetuningowania zachowania deski jest działaniem pokrewnym zmniejszaniu ciśnienia w oponach sportowego samochodu aby uczynić go mniej wymagającym dla niedoświadczonego kierowcy.

C. Kanting i lift są niemal powszechnie źle rozumiane. Jeśli uważasz, że kanting dośrodkowy jest przeznaczony dla jeźdźców z iksowatymi nogami (knock-kneed riders), a kanting zewnętrzny dla jeźdźców o pałąkowatych nogach, to znaczy, że nie rozumiesz o co chodzi. Podobnie lift na pięcie lub na palcach nie powinien być używany przede wszystkim aby pozwolić na szerszy stance.

D. Kanting i lift powinny być ustawiane niezależnie, z dokładnością do co najmniej 1/2 stopnia. Biorąc pod uwagę fakt, że mechanizm utrzymywania równowagi przez człowieka jest niezwykle czuły (dziesiąte części stopnia nachylenia podłoża są odczuwalne) nie jest to niezrozumiałe założenie, głównie z tego powodu, że brak równowagi powoduje napięcie mięśni, które to napięcie powoduje zmęczenie oraz (lockout) rozregulowanie systemu zawieszenia jeźdźcy.

E. Należy wyjaśnić rolę podparcia stopy. Wszystkie wkładki do butów nie są  ( All footbeds / orthotics are not created equal, just as all feet will not benefit in the same way from foot support.  Gains can be made both in terms of feedback through greater plantar surface contact, as well as with joint articulation by accounting for specific support requirements.)

11. W najlepszym razie pokrętnym wydaje się tłumaczenie projektowania sprzętu potrzebami "wyścigowymi" (lub naśladowców zawodników). Snowboard jest tak młodym sportem, że jest zbyt wcześnie, by przyjąć, że została już określona optymalna technika. Wystarczy spojrzeć na zdjęcia z Olimpiady w Turynie (tekst pisany w 2006 r. przyp. G.K.) i porównać je ze zdjęciami zrobionymi 10-15 lat wcześniej, aby dojść do wniosku, że technika jazdy sportowej na snowboardzie nie osiągnęła jeszcze swojego optimum. Obecnie podczas zawodów chodzi raczej o to, kto ma największe mięśnie, a nie o to, kto jest najlepszy w operowaniu snowboardem przy dużej prędkości.

W ciągu ostatnich 15 lat, wyścigi snowboardowe raczej się cofnęły. Przy braku Super Gigantu, Gigantu i slalomu, skoncentrował się na zmianach rytmu, kompensacji, flushes i opóźnieniach. Równoległy Slalom Gigant PGS, jego format i tor, bardzo przypominają profesjonalne wyścigi narciarskie. Warto odnotować, że Pro Ski Tour są nieobence od lat. (In the past 15 years, snowboard racing has gone backwards.  Witness the absence of Super-G, GS and slalom, set on courses with rhythm changes, offsets, flushes and delays.  PGS, the format and courses, looks a lot like professional ski racing.  It is worth noting that the Pro Ski Tour has been dead for years.)

Mówiąc wprost, "najwyższej klasy" zawodnicy nie mogą podjąć ryzyka związanego z próbą przebudowy swojej obecnej techniki i mieć nadzieję, że odniosą sukces w nadchodzącym sezonie. Stare przyzwyczajenia odchodzą z dużym trudem. Kiedy "profilowane" narty zaczynały wchodzić do zawodów narciarskich, wielu zawodników zorientowało się, że ich technika była całkowicie niedostosowana do charakterystyki skrętu ich nowych nart. Niektórym udało się dostosować, innym nie. Młodsi narciarze, którzy nie musieli zbyt wielu rzeczy się oduczać, mieli łatwiej.

 Nieunikniona zmiana paradygmatu musi dopiero nadejść.

12. Wkładki termo formowalne nie są właściwe dla wyczynowej jazdy. Kiedy Raichle wprowadziły termo formowalne wkładki, około 10 lat temu (1996 r. GK), wszyscy zgadzali się, co do opinii "ciepło i komfort kosztem wyników". Buty do telemarku można było dostać z termoformowalnymi wkładkami już wcześniej, ale opinia była taka sama.

Aby utrzymywać równowagę w sposób wydajny, ciało człowieka zależy od zmysłu dotyku ze szczególnym uwzględnieniem miejsca kontaktów z podłożem oraz przestrzennej świadomości mechanizmów podpierających. (spatial awareness of the supporting mechanisms). Im bardziej materiał pomiędzy jeźdźcem i gruntem będzie przenosił drgania, tym szybciej będą odbierane bodźce. Co oznacza, że ruchy będą precyzyjniejsze i nie będzie opóźnień reakcji, a to z kolei oznacza, że równowaga będzie lepsza. Z miększym, bardziej tłumiącym wibracje materiałem pomiędzy stopą/dolną częścią nogi, a skorupą buta i/lub pomiędzy deską a wiązaniem, system odbierania i reagowania na bodźce zwalnia, ruchy stają mniej intuicyjne a bardziej "algorytmiczne" (czyli schematyczne GK).

Najlepsze co można powiedzieć o termoformowalnych wkładkach, to stwierdzić fakt, że pozwalają one niedoświadczonej osobie kupującej buty dopasować stopę do odpowiedniej skorupy buta, a to dlatego, że wkładka taka jest zasadniczo miększa, grubsza i mniej uciskająca, niż "standardowa" wkładka.

13. Jeżdżenie na snowboardzie w twardych butach może być przynosić wiele radości, a zadowolenie rośnie kiedy proces staje się płynny, bardziej intuicyjny, mniej "wyuczony". Jeśli punkty #1-12 nie będą przestrzegane, jeździec będzie zmuszony do wykonywania większych wygibasów ciała aby dostosować się do nieco niekorzystnych tendencji działania snowboardu. To prowadzi do większego zmęczenia w krótszym czasie, zwiększa prawdopodobieństwo kontuzji, z powodu zarówno nieodpowiedniego i ciągłego napięcia ciała oraz upadków spowodowanych przypadkowymi bodźcami przekazywanymi desce, w dodatku w złym czasie.

14. Za pozwoleniem Chris`a Cartera,  “The truth is out there”.

 

Copyright: Erik Beckman. Tłumaczenie: Grzegorz Korczyński, marzec 2014 r.

Login Form

CookieBox Lite

Plaśnij tutaj po dalsze informacje. A w ogóle cookies to takie ciasteczka, jak ci się nie podobają, to wypad stąd, bo Unia Europejska tak wymyśliła.


Cookie Info
Get more Joomla!® Templates and Joomla!® Forms From Crosstec